Menu

Archeo Break: een prehistorisch dolkje op de parkeerplaats

Hoewel de meeste archeologische vondsten worden gedaan tijdens opgravingen, duiken er soms artefacten op op de gekste plekken…Zoals een parkeerplaats!

Een opvallende vondst

Eind 2015 deed V.J. Kievit uit Wassenaar een bijzondere ontdekking. Tussen de stenen van het parkeerterrein van winkelcentrum Leidsenhage (bij Leidschendam) lag voor de verandering geen modern afval, maar een dolkje van vermoedelijk duizenden jaren oud. Het dolkje werd gevonden op de parkeerplaats aan de Heuvelweg, tussen Lavendel en Weigelia. Het lag aan de oppervlakte, half tussen een kier van de bestrating van het wegdek. De vinder heeft geen sporen van graafwerkzaamheden in de buurt gezien. Een dergelijke vondst op een dergelijke plaats is zeer opvallend, waardoor een vermelding in de Archeologische Kroniek 2016 op zijn plaats was. Het is voor meneer Kievit niet de eerste keer dat hij in de Archeologische Kroniek wordt genoemd: in 1979 meldde de Kroniek de vondst van een vuurstenen sikkel, die door meneer Kievit en zijn vader bij Wassenaar is gevonden. In 2016 heeft hij beide vondsten geschonken aan het Rijksmuseum van Oudheden.

De zoektocht naar de juiste datering

Het dolkje heeft bescheiden afmetingen: het is 132 mm lang, 24 mm breed en maximaal 4 mm dik. Het is langwerpig en wordt smaller richting de punt, waardoor het de vorm heeft van een uitgerekte driehoek met ‘vleugels’ aan de onderzijde. De punt is grotendeels bewaard gebleven. Een groot deel van de basis van de dolk en van de vleugels is afgebroken en gecorrodeerd. Er is een groene kleur op het dolkje aangebracht. Deze laag is voor een deel aangetast door (roest) vlekjes. Onder deze vlekjes en op de breuken is de oorspronkelijke kleur van de dolk te zien.

De samenstelling van het metaal kon met behulp van een XRF-analyse (X-ray fluorescence) worden vastgesteld. Het doel van deze analyse was met name om vast te stellen of de dolk van koper was. Mocht het een koperen dolk zijn geweest, dan zou een datering in het Laat-Neolithicum en in relatie tot de Klokbekercultuur mogelijk zijn. Dit zou betekenen dat de dolk gedateerd zou kunnen worden rond 2500-2000 voor Christus. De vorm en het formaat van dit dolkje zijn echter weinig typisch voor deze periode.

De XRF-analyse bevestigde de twijfels: het dolkje is van tinbrons. Er is in dit exemplaar 14 tot 16% bijgemengd met tin. Dit betekent dat de dolk mogelijk niet dateert uit de Steentijd. De hoeveelheid tin die bijgemengd is, duidt eerder op de Bronstijd, of nog later. De IJzertijd en Romeinse Tijd kunnen dan ook niet uitgesloten worden. Toch kan een datering in het Neolithicum ook niet worden uitgesloten: er worden steeds meer tongdolkjes aangetroffen met een relatief forse bijmenging van tin.

Een mysterieuze herkomst

Ook opvallend aan deze vondst is dat de intacte staat van de kleur die is aangebracht niet overeenkomt met een vondst uit een ‘natte context’. Het past wel bij hoe de meeste tongdolkjes worden gevonden, namelijk in graven. Er is geen reden om te twijfelen aan het verhaal van de vinder, maar de vindplaats is wel erg opmerkelijk. Er zijn een aantal scenario’s denkbaar. Het zou bijvoorbeeld kunnen dat iemand in 2015 een prehistorisch object is verloren op de parkeerplaats. Het lijkt onwaarschijnlijk, maar het is niet onmogelijk. Een andere mogelijkheid is dat het dolkje is meegekomen met aangevoerde grond of zand bij de bouw, of bij eerdere werkzaamheden op het terrein. Een ander scenario is dat het dolkje van deze plek afkomstig is en bij werkzaamheden is verplaatst en zo tussen de bestrating terecht is gekomen. Dit laatste scenario is niet onwaarschijnlijk, omdat er begin 2016 onderzoek is gedaan bij winkelcentrum Leidsenhage, waarbij sporen van de Vlaardingencultuur zijn gevonden. Daarbij is er eerder in Leidschendam een Vlaardingennederzetting opgegraven waarbij ook sporen zijn gevonden van een Enkelgrafcultuur. Deze culturen gaan nog vooraf aan de Klokbekercultuur met zijn tongdolkjes.

Op dit moment blijft de ouderdom en herkomst van het dolkje mysterieus. Mogelijk kunnen analyses in de toekomst hier nog licht op werpen, al zal het gebrek aan context bij deze vondst altijd een hindernis blijven. Toch verdient dit dolkje door zijn zeldzaamheid hier de spotlight!

Archeologische Kroniek

Dit artikel is afkomstig uit de Archeologische Kroniek Zuid-Holland, een jaaroverzicht met de belangrijkste opgravingen en vondsten in Zuid-Holland. Elke week  wordt in de “Archeo Break” een vondst of verhaal uit de Kroniek over het jaar 2016 uitgelicht. De Kroniek is hier digitaal beschikbaar of voor 1 euro te bestellen.

 

Foto en tekst: Rijksmuseum van Oudheden.